Jan 14, 2010

Portret in Financieel Dagblad

30 december 2009 | Het Financieele Dagblad

Ex-bankier Sander Tideman pleit voor een nieuwe economie waarbij duurzaamheid en sociale waarden centraal staan
Door Dominique Haijtema

Amsterdam

De Dalai Lama, Herman Wijffels of oud-premier Ruud Lubbers. Het zijn maar een paar namen uit de kennissenkring van Sander Tideman (50). De voormalige bankier van ABN Amro en boeddhist publiceerde onlangs het boek Mind over matter. Van zeepbelkapitalisme naar economie met een hart. Daarin geeft de oprichter van de Global Leaders Academy een grondige analyse van het falen van het huidige economische systeem. Het is volgens hem niet langer houdbaar te denken dat een markt naar evenwicht neigt.
Beleggers en consumenten vertrouwen de markt en de overheid niet langer. Tideman, die zichzelf omschrijft als duurzaam organisatieadviseur, pleit daarom voor een nieuw mensbeeld: sociaal in plaats van rationeel en samenwerking in plaats van nutsmaximalisatie. Het standaard-economisch-model is strijdig met de menselijke aard en levert geen wezenlijke bijdrage aan vertrouwen en duurzaamheid.

Wat verstaat u onder economie met een hart?
‘Wij moeten op zoek naar het fundament van de economie. Daar zijn we behoorlijk van afgedwaald. Het is ook maar de vraag of ons dominante economisch model ooit goed heeft gewerkt. Er waren tenslotte al talloze crisissen. Economische groei gaat bovendien bijna altijd gepaard met ecologische achteruitgang. De klimaatcrisis is een organisatievraagstuk. Wij gaan ontzettend dom met onze bronnen om. Economie is en blijft een sociaal fenomeen en ontstaat tussen mensen. Het is geen mechanisch of statisch gegeven dat zich in modellen laat vatten. Transacties zijn gebaseerd op onderling vertrouwen. Nu is er sprake van een grote vertrouwenscrisis. Veel mensen denken dat we terug kunnen naar de oude modellen, terwijl die juist de aanleiding van de crisis waren. De economie is niet een kwestie van materie, maar een levend organisme en een mentale constructie. Het gaat erom hoe gelukkig en gezond mensen zijn, en daarom doet bijvoorbeeld de psychologie ertoe.’

Er is inmiddels veel gepubliceerd over de oorzaken van de financiële crisis of duurzame initiatieven. Toch lijkt er weinig verandering plaats te vinden
‘Ik denk dat de moderne mens zich gedraagt als een “verslaafde”. We doen dingen die eigenlijk niet goed voor ons zijn. Toch doen we het, uit gewoonte of gemakzucht. We denken niet na over de causale verbanden op langere termijn. Het afkicken van verslaving is lastig. Veel mensen zijn bovendien onwetend of niet bewust. Als mensen bang worden, gedragen ze zich als een struisvogel. Wij zijn als de gekookte kikker in de metafoor. Het water wordt steeds heter, maar in plaats van eruit te springen en de gaskraan dicht te draaien gaan we met elkaar in gevecht of doen we alsof er niets aan de hand is. Ik sprak net een jonge dame die veel studenten begeleidt. Zij vertelde dat het merendeel van de studenten nog steeds bij ABN Amro wil werken terwijl die bank allang niet meer is wat ze ooit is geweest. Daar zit nu weinig mooie muziek in. Het is nog niet doorgedrongen dat wij allemaal ingrijpend moeten veranderen willen wij alle crisissen, toekomstige ontwikkelingen en risico’s het hoofd kunnen bieden.’

U houdt zich bezig met leiderschapsontwikkeling. Hoe staat het met het Nederlands leiderschap?
‘Toen wij eerder dit jaar een conferentie hadden met de dalai lama over duurzame economie en leiderschap had ik veel moeite om Nederlandse bestuurders te vinden die zich op het gebied van leiderschap en duurzaamheid engageren. Er is weinig inspirerend leiderschap in de politiek of het bedrijfsleven. Waar gaat het bijvoorbeeld met dit land naartoe? Als ik hier de kranten lees, denk ik regelmatig: waar gaat dit over? Het is natuurlijk niet genoeg om het erover te hebben. Er moet een revolutie komen van verstandige mensen die opstaan en niet bang zijn dat ze hun tweede huis in Frankrijk of zeilboot kwijtraken. Als we zo doorgaan, gaat dat sowieso gebeuren. Als jij je zorgen maakt over het uitsterven van de ijsbeer is het goed om minder of geen vlees te eten, omdat de vleesproductie heel klimaatonvriendelijk is.’

Hoe komt een bankier in aanraking met het boeddhisme?
‘Ik studeerde rechten en trok als licht stuurloze student in de jaren tachtig met een vriend naar India. Daar kwamen we in contact met Tibetaanse vluchtelingen en ontmoetten we bij toeval de dalai lama. Van die ontmoeting was ik onder de indruk. Hij toonde oprechte belangstelling. Dat was een unieke ervaring. Het voelde alsof hij de eerste was die mij echt in de ogen keek. Ik dacht: als de dalai lama iets in mij ziet, is het tijd dat ik iets in mezelf zie en mezelf serieus neem. Een van zijn uitspraken herinner ik me nog steeds: “The world does not need another hippie.” Daar was ik het wel mee eens. Ik wilde een zinvolle bijdrage leveren.’

En hoe bent u dan bij ABN Amro als bankier terechtgekomen?
‘Ik had naast mijn studie ook Chinees geleerd en mezelf in Engeland geschoold in juridische bedrijfsvoering in Aziatische landen. Zo ben ik uiteindelijk voor ABN Amro in China beland om daar banken op te zetten. Ik had eigenlijk een omgekeerde carrière. Door mijn kennis was ik al op mijn 29ste de ‘Chinaman’ voor de bank met een dik expatpakket. Ik was altijd gefascineerd door Azië en alle ontwikkelingen daar, maar zag tegelijkertijd ook de hoge prijs die voor vooruitgang werd betaald. Toen ik na vijf jaar terugkwam in Nederland was het wennen. Of beter een koude douche. In China had ik alle vrijheid en was ik meer een ondernemer. Opeens zat ik op het hoofdkantoor waar ik me ‘s ochtends en ‘s avonds bij een baas moest melden. Ze zeiden dat mijn tijd nog wel zou komen, maar ik wist toen al dat ik daar niet op kon wachten.’

Wat heeft u van de dalai lama geleerd?
‘De gesprekken die de dalai lama voert gaan altijd ergens over, raken de essentie. Dat is iets wat veel leiders niet doorhebben. Bij veel leiders gaat het over van alles en nog wat, maar zelden over de essentie.’

Wat is de essentie?
‘Leiderschap is moeilijk in deze tijden. We hebben complexe uitdagingen met dilemma’s en paradoxen. Daarom moet iedereen die leiderschap ambieert bereid zijn leiderschap als persoonlijke ontwikkeling te zien. Daarvoor geldt: wees bereid jezelf te leren kennen. Als die bereidheid ontbreekt, heb je een lange weg te gaan. Er wordt ook te weinig geluisterd. Goede leiders hebben niet alle antwoorden, maar zijn bereid om te luisteren en erkennen waar hun eigen kennis ophoudt en zij anderen nodig hebben. Net als bij het boeddhisme gaat het erom jezelf te trainen in stilte en reflectie. Een soort stressmanagement. Tegelijkertijd ontwikkel je cruciale menselijke waarden als warmte en liefde. En moet je ervoor zorgen dat je de wereld om je heen kent en niet buitensluit. Je zult in deze wereld moeten functioneren en dat hoeft elkaar niet uit te sluiten. De wereld zoals we die zien en zeker de economie zijn louter mentale constructen. Dat betekent gelukkig dat wij alles kunnen veranderen en verbeteren.’

Sander Tideman: ‘De economie is geen kwestie van materie, maar een mentale constructie.’

Copyright (c) 2009 Het Financieele Dagblad

Zie het artikel in Het Financieele Dagblad

more

Share This

Share this in your network

Thanks!